Date: 20.11.2026 13:21
Signature: JL 2924
Pontificate
Hadrianus II.
Criterion: †?
Issuer: Hadrian II.
Type of issuer: papa
Addressee Ratislaus dux ; Sventoplukus I dux ; Kocel comes
Date: (869 iun. - sept.)
Initium: Gloria in excelsis (altissimis). (Quia) de vobis
Editor: Koenighaus
Reg. Pont. Rom. (Jaffé)
Jaffé³ no.: 6232
Jaffé² no.: JL  2924 
Reg. Pont. Rom. (Pontificia)
Receiving institution: Magna Moravia Magna Moravia n. †?8 (Boh. Pont. 13)
Pontificia vol.: Boh. Pont.   13 n. †?8
Regest-P: Hadrianus II Rastislao et Sventopulko et Kocelo : recordato, quomodo non solum apud apostolicam sedem episcopalem doctorem rogaverint (n. ?*†2), sed etiam apud imperatorem Michaelem, qui eis beatum philosophum Constantinum cum fratre miserit, dum ipse nondum potuisset; notificat illos, cum cognovissent ad apostolicam sedem pertinere eorum regiones, contra canonem nihil fecisse, sed ad se venisse s. Clementis reliquias afferentes; statuit mittere Methodium (in episcopatum) consecratum cum discipulis in regiones eorum, ut eos doceat, prout rogaverint, interpretans libros in linguam eorum [[secundum totum ecclesiasticum ordinem]], quemadmodum coeperit Constantinus, [[sed in missa primo legant apostolum et evangelium Romane, dein Slovenice]]; [[vituperantem autem libros linguae eorum]] esse excommunicandum, donec se correxerit, decernit.
Comment: De Hadriani II ad linguam slavicam utendam assensu narrat etiam Povest' vremennych let (cf. Die Nestorchronik. Nachdruck der zweiten Auflage des ersten Bandes der 'Vollständigen Sammlung russischer Chroniken', Leningrad 1926-1928 [Forum Slavicum 48. Handbuch zur Nestorchronik. Hrsg. von Ludolf Müller Bd. I. München 1977] p. 27). Translatio germanica in: Die Nestorchronik, ins Deutsche übersetzt von Ludolf Müller [Forum Slavicum 56. Handbuch zur Nestorchronik 4. München 2001] p. 27sq. De fide huius litterae controversia gravis orta est; in studiis investigandis pars virorum eruditorum hanc litteram falsam, pars interpolatam, pars immo genuinam putat. De tempore cf. etiam Dümmler Geschichte d. Ostfränk. Reiches ²II 262 et Kos O pismu op. cit.
Descent
Descent: Haec epistola duplici exstat tenore in translatione slovenica. Textum breviorem, sed fide digniorem praebet Sermo panegyricus in memoriam ss. Cyrilli et Methodii (retransl. latinam praebet F. Grivec in: Acta Acad. Velehradensis XVIII [Olomucii 1947] 12). Textus uberior exstat in Vita Methodii c. VIII ( Pastrnek Dějiny p. 228; Magnae Moraviae Font. II 147-150; ibid. p. 58 de prioribus editionibus translationibusque; Kronsteiner Žitie blaženaago Mefodia [Wien 1989] p. 60; retransl. latinam praebent Fr. Miklosich Vita sancti Methodii [Vindobonae 1870] p. 15 et Grivec Konstantin und Method p. 257.
Bibliography
Edition: Rački Viek II 241; Bil’basov Kirill’ i Mefodij I 110 n. 3; Friedrich Cod. dipl. Bohem. I 7 n. 12. Boczek Cod. dipl. Morav. VII 701 n. 2. Ginzel Anhang I 44. Ginzel Zur Geschichte p. 20. Mon. Germ. Epist. VI 763 n. 43. Tăutu Acta Romanorum pontificum I 700 n. 333. Herrmann Beziehungen p. 130. Marsina Cod. dipl. Slovaciae I 13 n. 16 (cum adnotatione plurium translationum). Lacko The Popes (1972) p. 110 n. 2.
Regest: Bil’basov Kirill’ i Mefodij I 5 n. 3; Kos Gradivo II 158 n. 211; Ratkoš Pramene p. 160 n. 38 et 161 n. 42. Magnae Moraviae Font. III 154 n. 39.
Literature: De fide huius litterae controversia gravis orta est; in studiis investigandis pars virorum eruditorum hanc litteram falsam, pars interpolatam, pars immo genuinam putat. De littera cf. František Snopek List papeže Hadriána II. v pannonských legendách a bulla Jana VIII. ‘Industriae tuae’ [Der Brief Papst Hadrians II. in den pannonischen Legenden und die Bulle 'Industriae tuae' Johannes' VIII.], in: Sborník velehradský 8 (1896) 1-131; Pastrnek Dějiny p. 10sq.; František Snopek Bulla ‘Industriae tuae’ listinou nepodvržanou [Die unverfälschte Bulle ‘Industriae tuae’], in: ČMM 35 (1911) 1-60; G. A. Iljinskij O gramote papy Adriana II v Pochvalnom Slove Kirilu i Mefodiju [Über die Urkunde Papst Hadrians II. im ‘Sermo panegyricus Cyrilli et Methodii’], in: Obozrenie prepodavateli na istoricko-filologicke fakultete Saratovskogo instituta, Saratov 1921 p. 1-12; Milko Kos O pismu papeža Hadriana II. knezom Rastislavu, Svetopolku in Koclju [Über den Brief Hadrians II. an Rastislaw, Sventopulk und Kocel], in: Rozprave Slov. Akad., filos.-filol.-hist. razred II, 12 (Ljubljana 1944) 267-301; Stefan Sakač Die kürzere slavische Fassung des Briefes 'Gloria in excelsis deo' Hadrians II., in: Cyrillo-Methodiana p. 411-431; Grivec Konstantin und Method (1960) p. 257-261; Bogo Grafenauer Der Brief Hadrians II. an die slawischen Fürsten: Echt, verfälscht oder Fälschung?, in: Annales Instituti Slavici 4 (1968) 63-77, qui hanc litteram partim interpolatam, imprimis in verbis de quaestione slovenicae linguae esse putat; Marsina Štúdie I 18-38(45) et Peter Ratkoš Deperditné listy Hadriána II slovanským kniežatám z roku 869-870 [Die verlorenen Briefe Hadrians II. an die slawischen Fürsten aus den Jahren 869-870], in: Slovenská archivistika 19 (1984) 75-95. Et Marsina et Ratkoš ll.cc. duas diversas litteras, unam de a. 869, alteram de a. 870, in duplicibus textibus traditas esse censent. Cf. porro Dvorník Byzantine Missions (1970) p. 147-149; Kadlec Přehled I 26 et Peri Il mandato (1988) passim.