Date: 20.11.2026 13:34
Signature: Gall. Pont. III,3 191 n. 114
Pontificate
Gregorius VII
Issuer: Manasses Remorum archiepiscopus
Type of issuer: -
Addressee Hugo archiepiscopus
Date: (1079 Dies Natalis Christi–1080 in. febr.?)
Editor: Gall. Pont III,3: Beate Schilling; digitale Fassung: Valérie Lüthi, Johannes Luther
Reg. Pont. Rom. (Pontificia)
Receiving institution: Die, Hugonis Diensis legatio Die, Hugonis Diensis legatio (Gall. Pont. III,3 191 n. 114); Reims, archiepisc.
Pontificia vol.: Gall. Pont. III,3   191 n. 114
Regest-P: Manasses Remorum (Reims) archiepiscopus Hugoni Diensi episcopo: dignum duxit se ei omnique Lugdunensi (Lyon) concilio ( Gall. Pont. III,3 192 n. *115) quare non venit, litteris ( Gall. Pont. III,3 189 n. *108) significare. Refert totam eventuum seriem: ante biennium in eadem provincial (scil. in Augustodunensi concilio; Gall. Pont. III,3 152 n. *32) Hugonem et alios in eum violenter ac injuste egisse et se ipse Romam processisse ibique apostolicum judicium appellavisse et adventum Hugonis per XI fere hebdomadas expectavisse (cf. Gall. Pont. III,3 166 n. *54); in concilio generali inter se ipsum et eos qui ibi a legato directos aderant, altercationem habitam fuisse et quidquid «temere ac violenter» actum fuerat, judicatum atque correctum fuisse (cf. Reims). Addit se ipsum papae renuntiavisse quod in judiciis ecclesiasticis in Hugonis manibus ulterius non se committeret et deinde congruam in Romano concilio rationem reddidisse (cf. Reims) et abbatem Cluniacensem (Cluny) sibi judicem in conciliis infra Gallias celebraturis elegisse necnon papae spopondisse quod, si ad concilium in partibus Galliarum vel nuntio vel litteris apostolicis vocatus fuerit, venire non omitteret nisi canonica excusatione praepeditus esset ( Gall. Pont. III,3 166 n. *54). Commemorat etiam, cum nuper ad concilium apud Trecas monitum fuerit ( Gall. Pont. III,3 180 n. *91) et nomen abbatis Cluniacensis in qua monitione insertum viderit, se cum abbatibus et clericis et beneficiatis processisse et partem concilii quae ad se adtinebat, implevisse. De contra-mandatione Hugonis ( Gall. Pont. III,3 180 n. *92) scribit se in sponsione papae facta nullam talis contra-mandationis mentionem audivisse nec in ipsa contra-mandatione impedimentum quo fieri non posset, comperisse nec litteras a Hugone vel ab abbate Cluniacensi obtinuisse. De Lugdunensi concilio notificat se plures excusationes canonicas cur venire non debeat, habere, inter alias quia regio inter eum et Lugdunum bellorum tempestate turbatur et quia Lugdunum nec ei proximum nec testibus producendis facilis est ( Gall. Pont. III,3 189 n. *109, 190 n. ?*109bis). Conqueritur etiam se infra tres hebdomadas duas monitiones «valde sibi dissimiles» accepisse de quibus prima ( Gall. Pont. III,3 187 n. *106) exegit eum Manassae (praeposito) et sociis responsurum cum se ipse cum Manasse et sociis concordiam fecerit, exceptis duobus «quorum unus, scilicet Bruno nec noster clericus, nec noster natus aut renatus est, sed sancti Cuniberti Coloniensis (Cologne) in regno Teutonicorum positi canonicus». De secunda monitione in qua legatus ei injunxit ut, si testes abessent, se cum sex episcopis «quorum vita non notetur infamia» expurgaret ( Gall. Pont. III,3 188 n. *107), scribit id contra sacras auctoritates et in tanta temporis angustia, scilicet infra viginti dies, impossibile esse.
Comment: La mention de l’attentat perpétré contre l’évêque de Liège à Noël 1079 (voir Registrum Gregorii VII, VII, 13 et 14, dans M. G. H., Epist. sel., II/2, p. 477; J. L. 5153–5154) et d’une attaque similaire contre le pape pose un terminus post quem pour cette lettre. Elle semble toutefois antérieure au concile de Lyon. Une version postérieure et remaniée du texte, provenant probablement d’un dossier rémois, se trouve dans le manuscrit de Wolfenbüttel qui transmet aussi la première lettre d’invitation de l’évêque Hugues adressée à Manassès ( Gall. Pont. III,3 187 n. *106); voir Hartmann, Humanismus, no 10, p. 269, 277–279. Sur l’Apologia, voir Lühe, Hugo, p. 75, 148–149; Williams, Archbishop Manasses, p. 817–819; Cowdrey, Gregory VII, p. 384–385; Demouy, Cathédrale (op. cit. sous Gall. Pont. III,3 146 n. *18), p. 387–389; Rennie, Law, p. 135–137; Fiori, Giuramento, p. 195–196 n. 48 (à propos des co-jureurs).
Bibliography
Edition: J. Mabillon, Museum Italicum, I, Paris, 1687, p. 120; réimpr., dans R. H. F., XIV, p. 782.
Regest: Reg. dauph., I, no 2264, c. 390; Lohrmann, Papes et cardinaux, Appendice, no 15, p. 176; Rennie, Law, Appendix, II, no 14, p. 212.
Literature: Schieffer, p. 118.